strona główna mapa strony kontakt
 

Potyczka pod Rudką - preludium bitwy pod Malinówką

mapkaPo licznych działaniach na Podlasiu oddziały ppłk. Karola Krysińskiego i mjr. Bogusława Ejtminowicza skierowały się w kierunku Chełma. Po kilku dniach morderczego przedzierania się, w bezpośredniej styczności i potyczkami z wojskami carskimi, stoczeniu zwycięskiej bitwy pod Rossoszem w dniu 16 listopada i 18 listopada pod Kolanem, wyczerpane oddziały powstańcze po przejściu przez Hańsk, w dniu 20 listopada 1863 roku zatrzymały się pod Rudką. Ppłk. K. Krysiński poprosił o pomoc mjr. Walerego Kozłowskiego, który działał w tej okolicy by dać opór ścigającym oddziałom carskim z Białej, Parczewa i Radzynia. Gdy ppłk. K. Krysiński zatrzymał się pod Rudką, w ślad za nim podeszły „…z Białej dwie roty Rewelskiego pułku, pół szwadronu Smoleńskiego pułku ułanów i 20 kozaków pod dowództwem mjr. Hryniewskiego oraz druga kolumna złożona z 1 roty pułku Brzeskiego, pół szwadronu ułanów i dwóch dział pod dowództwem ppłk. Kwiecińskiego, z Radzynia sześć rot Kostromskiego pułku pod dowództwem płk. Borozdina…”. Około godz. 16 w dniu 20 listopada odpoczywające oddziały powstańcze, które rozłożyły się obozem za rzeczką zostały zaatakowane przez kozaków. Po pierwszej salwie ognia ze strony powstańców oddziały kozackie chwilowo wycofały się, by uderzyć powtórnie z większą siła. Nie pomogło „zdjęcie dylów z mostu na szluzie" przy młynie, bo nieprzyjaciel przeprawił się w bród przez rzeczką. Użycie kartaczy i granatów przez wojska carskie nie zrobiły większej szkody w oddziale powstańczym, za wyjątkiem jednego rannego, któremu granat urwał rękę. Oddział ppłk. K. Krysińskiego bezpiecznie wycofał się do lasu.

Mjr. W. Kozłowski, który podążał na spotkanie z ppłk. K. Krysińskim gdy w Chutczy usłyszał strzały armatnie wysłał pod Rudkę ze zwiadem wachmistrza Weissa celem zlokalizowania postoju w/w oraz zorientować się co się stało. W Rudce, która była już zajęta przez Moskali, wachmistrz Weiss został przez carską pikietę wciągnięty w zasadzkę. „Tam przybywszy, spostrzegli, że są w obozie moskiewskim; puścili się na przebój; 2 zabito; Weiss ranny wzięty został do niewoli; szeregowiec Gajowiak z 3 towarzyszami przerżnął się przez cały obóz i choć trzy razy ranny bagnetem przybył do naszego obozu…”. Według różnych relacji z tamtego okresu w akcji tej zginęło od 2 – 9 powstańców. Gajowiak zdał relację z sił wroga „…że pułkownik Borozdin z dwoma armatami i 6 rotami piechoty stoi w Rudzie…”. W nocy udało się jednak połączyć powstańcze siły pułkowników K. Krysińskiego i W. Kozłowskiego, by od rana 21 listopada 1863 roku pod Malinówką rozpocząć jedną z największych bitew na tym terenie w czasie powstania styczniowego.

Stary krzyż

Być może miejsce potyczki wachmistrza Weissa i śmierci jego towarzyszy wskazuje stary krzyż ustawiony za wsią wśród pól. Wprawdzie ten został postawiony w okresie międzywojennym, co nie znaczy że może być drugim ustawionym w tym miejscu, a sama jego lokalizacja daje wiele do myślenia.

W dniu 20 listopada 2009 roku, w 146 rocznicę potyczki pod Rudką, został odsłonięty i poświęcony pamiątkowy kamień powstańczy. Jest on drugim „pomnikiem” oddający hołd bohaterom, którzy oddali swe życie w Powstaniu Styczniowym na terenie naszej gminy.

Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką
Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką
Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką
Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką Potyczka pod Rudką

 


Literatura:

  1. Bitwy i Potyczki 1863-1864, Stanisław Zieliński.
  2. Partyzancka bitwa pod Malinówką, Leonard Ratajczyk.
  3. Powstanie Styczniowe na Ziemi Chełmskiej – materiały z konferencji naukowej z dnia 17.10.2003r. Wyższa Szkoła im. Bogdana Jańskiego Wydział Zamiejscowy w Chełmie.
  4. Rostworowski J.N., Wspomnienia z roku 1863-4, Spółka Wydawnicza Polska 1900.
  5. Góra S., Partyzantka na Podlasiu 1863-4, Warszawa 1976.

 

Wersja do druku
 
Zdjęcie losowe
Drewniany krzyż przydrożny
Pogodynka