strona główna mapa strony kontakt
 

Bój pod Osową - 31.12.1863 r.

Po licznie odniesionych zwycięstwach w bitwach z oddziałami powstańczymi w grudniu 1863 r. ( w gm. Siedliszcze 2 grudnia, pod Cycowem 4 i 14 grudnia, Wolą Korybutową 10 grudnia i Kockiem 25 grudnia ), idąc za ciosem naczelnik siedleckiego oddziału wojennego gen. Zachar Maniukin zorganizował kolejną wielką wyprawę na teren powiatu włodawskiego. Tutaj bowiem działały oddziały powstańcze ppłk. Walerego Wróblewskiego, mjr. Bogusława Ejtminowicza, Aleksandra h. Krukowieckiego (ps. Brzezina, Żubr ), Szydłowskiego. Ściganym przez wojska carskie pod dowództwem ppłk. Heinsa, oddziałom powstańczym udało się szczęśliwie przejść przez miejscowości Górki, Łomnica, Wereszczyn, Tarnów, Sawin i w dniu 30 grudnia pod Bukową Małą doszło do połączenia oddziałów mjr. B. Ejtminowicza i ppłk. W. Wróblewskiego. W dniu 31 grudnia 1863 r. o godz. 6 rano ścigające oddziały carskie zaatakowały stanowiska powstańcze. Carski ppłk. Fedorowski, który otrzymał dowództwo nad kawalerią, dostał rozkaz by cały czas utrzymywał kontakt z wojskami powstańczymi i nie pozwolił im wycofać się bez przyjęcia bitwy. Ze strony moskiewskiej w ataku brały udział „oddziały sztab rotmistrza Zjachtanowa z drugim szwadronem pułku smoleńskiego i korneta Drużyłowskiego ze szwadronem charkowskiego pułku ułanów oraz dwa szwadrony ułanów i secina kozaków pod dowództwem ppłk Fedorowskiego”. Zgodnie z ustalonym wcześniej planem obrony oddziały ppłk. W. Wróblewskiego przyjęły na siebie pierwsze uderzenie by dać czas na wycofanie się oddziałom Ponińskiego, Krukowieckieko, Szydłowskiego i Ejtminowicza. Chcąc oderwać się od nieprzyjaciela oddziały powstańcze klucząc po bezdrożach „…przeszli niedaleko wsi Łukuwek i manowcami skierowali się do lasu pod Mszanna, skąd zwrócili się na drogę ku folwarkowi Majdan, nie dochodząc którego skręcili ku wsi Kosyń. Tu sformowali, jak pod Kockiem gęstą kolumnę wzdłuż drogi, tyłem do wsi Ossowa, rozstawiwszy łańcuch flankierów i zsiadłszy z koni wysłali strzelców do pobliskiego lasu”. Konfrontacja wojsk była nieunikniona. „ Pod lasem rozwinął Wróblewski pluton Szajby i kazał mu przyjąć moskali ogniem, w pierwszej chwili konnica moskiewska trzymała się zdala, ale następnie uderzyła całą siłą w las i wszczął się bój na szable i strzały rewolwerowe w gąszczach, gdzie wśród kurzawy śnieżnej jedni zmieszali się z drugimi. Jazda powstańców, broniąc się przeciw przewadze liczebnej konnicy moskiewskiej – podobno 1100 ludzi – cofała się mimo Osowy, przez Hańsk, Andrzejów ku Woli Wereszczyńskiej, wszędzie ścigana i atakowana przez nieprzyjaciół”. Powstańcy ścigani byli do folwarku Pirogowa (Ujazdowa). „ Z tego punktu rzucili się w bezdroże i manowce w błotnistych lasach koło Kulczyna i Andrzejowa.”Bój, który rozpoczął się pod Bukową Małą a następnie przeniósł się pod Ossowę trwał od godz. 6 rano do 4 po południu. Po zapadnięciu zmroku ścigające powstańców oddziały carskie zaniechały pościgu i wycofały się spod Woli Wereszczyńskiej do folwarku Pirogowa, obecnie Ujazdów.

Przegrana bitwa pod Bukową Małą i Ossową w dniu 31.12.1863 roku dała początek „czarnej serii” upadków powstańczych oddziałów konnych, działających na terenie ziemi chełmskiej. Hr. Aleksander Krukowiecki powraca na teren Galicji, w dniu 6 stycznia 1864 roku ginie w bitwie w lasku pod Jedlanką mjr. Bogusław Ejtminowicz, w dniu 9 stycznia mjr.Walery Kozłowski przechodzi do Galicji, a w połowie stycznia tegoż roku zostaje ranny Walery Wróblewski w bitwie pod Wolą Korybutową a następnie również przedostaje się do Galicji.


Literatura

  1. Bitwy i Potyczki 1863-1864 Stanisław Zieliński
  2. Powstanie Styczniowe na Ziemi Chełmskiej-Materiały z konferencji naukowej z dnia 17.10.2003 Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego Wydział Zamiejscowy w Chełmie.
  3. Nad Grobowcem Bohaterów 1863 r. Opracował Alojzy Leszek Gzela
Wersja do druku
 
Zdjęcie losowe
Zima
Pogodynka